Wniosek restrukturyzacyjny – co powinien zawierać i jak go złożyć?

Czym jest wniosek restrukturyzacyjny i kiedy warto go złożyć?

Wniosek o restrukturyzację (a ściślej – wniosek restrukturyzacyjny) to pismo procesowe inicjujące jedno z czterech postępowań restrukturyzacyjnych przewidzianych przez ustawę z dnia 15 maja 2015 roku – Prawo restrukturyzacyjne. W zależności od wybranego trybu może to być wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego, postępowania sanacyjnego albo wniosek o zatwierdzenie układu zawartego w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Cel każdego z tych pism jest ten sam, czyli zainicjowanie procedury, która pozwoli przedsiębiorcy uniknąć ogłoszenia upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami. Restrukturyzacja zadłużenia uzależniona jest jednak od tego, czy wniosek zostanie złożony na tyle wcześnie, żeby firma zachowała realną szansę na oddłużenie.

Kiedy warto złożyć wniosek o restrukturyzację?

Podstawową przesłanką do złożenia wniosku jest stan niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością. Zagrożenie niewypłacalnością, czyli sytuacja w której przedsiębiorca jeszcze reguluje zobowiązania, ale dane ekonomiczne wskazują, że wkrótce może tego nie być w stanie, jest sygnałem do działania. Im wcześniej złożony zostanie wniosek, tym więcej opcji restrukturyzacyjnych pozostaje do dyspozycji.

Warto pamiętać, że postępowanie restrukturyzacyjne nigdy nie jest wszczynane z urzędu. Do jego zainicjowania zawsze konieczny jest wniosek, najczęściej samego dłużnika. Zwlekanie z decyzją prowadzi do pogłębienia kryzysu, wierzyciele wszczynają egzekucje komornicze, kontrahenci tracą zaufanie, a majątek firmy ulega stopniowej likwidacji. Restrukturyzacja złożona w odpowiednim momencie może to wszystko zatrzymać, dosłownie z dnia na dzień, bo otwarcie postępowania skutkuje natychmiastowym zawieszeniem egzekucji.

Kto może złożyć wniosek restrukturyzacyjny?

Co do zasady wniosek o restrukturyzację składa dłużnik. Jest to zarówno jego prawo, jak i obowiązek wynikający z przepisów o odpowiedzialności zarządu. Złożenie wniosku restrukturyzacyjnego we właściwym czasie chroni członków zarządu przed osobistą odpowiedzialnością za długi spółki.

Krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku obejmuje:

• osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą (JDG) – składają wniosek osobiście,
• spółki osobowe (jawna, komandytowa, partnerska) – poprzez wspólników uprawnionych do reprezentacji,
• spółki kapitałowe (sp. z o.o., S.A., P.S.A.) – poprzez zarząd; w spółce z o.o. każdy członek zarządu może złożyć wniosek samodzielnie,
• inne jednostki organizacyjne posiadające zdolność prawną.

Wyjątek stanowi postępowanie sanacyjne – jedyny tryb, w którym wniosek może złożyć również wierzyciel (lub wierzyciele) posiadający odpowiedni procent sumy wierzytelności. W pozostałych postępowaniach prawo inicjatywy należy wyłącznie do dłużnika.

Osoba zadłużona ma obowiązek złożyć wniosek o restrukturyzację za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych. Wymaga to założenia konta w systemie teleinformatycznym. Jedynym sposobem na ominięcie tego wymogu jest ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego, adwokata lub doradcy restrukturyzacyjnego – który dokona czynności w imieniu dłużnika.

Tryby postępowań restrukturyzacyjnych a wymagania wniosku

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań, a wybór właściwego trybu determinuje zarówno zakres wymagań formalnych wniosku, jak i dalszy przebieg restrukturyzacji.

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)

Najbardziej odformalizowany tryb. Dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli „za" i „przeciw" układowi, bez udziału sądu na etapie negocjacji. Postępowanie otwiera się z chwilą zawarcia umowy z doradcą restrukturyzacyjnym, a nie na skutek wniosku restrukturyzacyjnego do sądu. W efekcie do sądu trafia dopiero wniosek o zatwierdzenie już przegłosowanego układu.

Przyspieszone postępowanie układowe (PPU)

Przeznaczone dla dłużników, których wierzytelności sporne nie przekraczają 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Wniosek o restrukturyzację składa się do sądu i musi zawierać wstępny plan restrukturyzacyjny. Nadzorca sądowy sporządza właściwy plan w terminie 2 tygodni od otwarcia postępowania.

Postępowanie układowe (PU)

Stosowane gdy wierzytelności sporne przekraczają 15% sumy wierzytelności. Procedura jest bardziej rozbudowana niż PPU – nadzorca sądowy ma 30 dni na sporządzenie planu restrukturyzacyjnego. Wniosek o restrukturyzację musi zawierać wstępny plan restrukturyzacyjny.

Postępowanie sanacyjne

Najbardziej rozbudowany tryb, dający najszersze narzędzia naprawcze tj. możliwość redukcji zatrudnienia na szczególnych zasadach, odstąpienia od niekorzystnych umów, sprzedaży składników majątku ze skutkiem egzekucyjnym. Zarządca (doradca restrukturyzacyjny) przejmuje zarząd nad majątkiem dłużnika. Wniosek o restrukturyzację musi zawierać dodatkowe elementy, w tym uprawdopodobnienie zdolności dłużnika do bieżącego pokrywania kosztów postępowania.

Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku restrukturyzacyjnego?

Skompletowanie dokumentacji to jeden z najbardziej pracochłonnych etapów przygotowania wniosku restrukturyzacyjnego. Braki w tym zakresie są najczęstszą przyczyną wezwań do uzupełnienia lub oddalenia wniosku przez sąd.

Do wniosku restrukturyzacyjnego należy załączyć następujące dokumenty:

Dokumenty identyfikacyjne i statusu prawnego:

• aktualny odpis z KRS lub wpis z CEIDG,
• dokumenty potwierdzające umocowanie do reprezentacji (w przypadku pełnomocnika – pełnomocnictwo).

Dokumenty finansowe:

• sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa),
• sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów restrukturyzacji na dzień przypadający w ciągu 30 dni przed złożeniem wniosku,
• jeśli sporządzenie sprawozdania nie jest możliwe – pisemne wyjaśnienie przyczyn wraz z uproszczonym zestawieniem aktywów i pasywów.

Wykaz majątku:

• spis składników majątkowych z szacunkową wyceną,
• wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika.

Wykaz wierzycieli:

• lista wierzycieli z podaniem ich danych, kwot wierzytelności, terminów wymagalności i informacji, czy wierzytelność jest z mocy prawa objęta układem,
• suma wierzytelności z wyróżnieniem sumy objętej układem z mocy prawa oraz sumy, która może zostać objęta układem za zgodą wierzyciela.

Propozycje układowe – w postępowaniu układowym i przyspieszonym postępowaniu układowym są obowiązkowym elementem wniosku, powinny określać sposób restrukturyzacji zobowiązań (rozłożenie na raty, częściowe umorzenie, konwersja na udziały itp.).

Wstępny plan restrukturyzacyjny – obowiązkowy w PPU, PU i postępowaniu sanacyjnym.

Co powinien zawierać wniosek restrukturyzacyjny – obowiązkowe elementy

Wniosek o restrukturyzację jest pismem procesowym, musi więc spełniać wszystkie wymogi określone w Prawie restrukturyzacyjnym. Niezależnie od wybranego trybu, każdy wniosek o restrukturyzację powinien zawierać:

Dane identyfikacyjne dłużnika:

• imię i nazwisko albo pełna nazwa firmy,
• numer PESEL lub numer w KRS, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jednoznaczną identyfikację,
• firma, pod którą działa dłużnik,
• miejsce zamieszkania albo siedziba i adres,
• w przypadku spółek – imiona, nazwiska i adresy reprezentantów oraz numery PESEL lub KRS.

Żądanie i podstawa prawna:

• wyraźnie sformułowane żądanie otwarcia konkretnego rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego z przywołaniem właściwego przepisu Prawa restrukturyzacyjnego.

Opis sytuacji finansowej:

• szczegółowy opis okoliczności uzasadniających wniosek, uprawdopodobniający stan niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością.

Informacja o toczących się postępowaniach:

• wskazanie, czy wobec dłużnika toczy się postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie restrukturyzacyjne.

Podpis i data:

• własnoręczny podpis dłużnika lub pełnomocnika (w systemie KRZ – podpis kwalifikowany lub profil zaufany).

Do wniosku restrukturyzacyjnego należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty sądowej – w przypadku PPU, PU i postępowania sanacyjnego wynosi ona 1 000 zł.

Jak uzasadnić wniosek restrukturyzacyjny?

Uzasadnienie jest najważniejszą częścią wniosku restrukturyzacyjnego, to właśnie na jego podstawie sąd ocenia, czy postępowanie restrukturyzacyjne ma sens ekonomiczny i czy dłużnik rokuje na zawarcie układu z wierzycielami. Uzasadnienie musi być konkretne, poparte danymi i wiarygodne.

Co powinno zawierać skuteczne uzasadnienie:

Opis przyczyn trudności finansowych – należy precyzyjnie wskazać, co doprowadziło do kryzysu. Najczęściej akceptowane przez sądy powody to utrata kluczowego kontrahenta lub rynku zbytu, nagły wzrost kosztów działalności, niekorzystne zmiany kursowe, pandemia lub inne zdarzenia zewnętrzne, błędne decyzje inwestycyjne skutkujące nadmiernym zadłużeniem.

Dotychczasowa kondycja finansowa – warto pokazać, że firma funkcjonowała prawidłowo przed kryzysem. Porównanie danych finansowych z lat poprzednich z obecną sytuacją uwiarygodnia wniosek i pokazuje, że problem ma charakter przejściowy, a nie strukturalny.

Plan naprawczy i rokowania – uzasadnienie musi wskazywać, jakie działania zostały już podjęte (lub zostaną podjęte) w celu poprawy sytuacji. Czy firma ograniczyła koszty? Pozyskała nowych klientów? Renegocjuje umowy? Sąd musi zobaczyć, że dłużnik jest świadomy sytuacji i gotowy do realnych działań.

Wykazanie, że układ jest lepszy niż upadłość – kluczowy argument dla wierzycieli i sądu. Skuteczny wniosek o restrukturyzację musi pokazywać, że w ramach układu wierzyciele odzyskają więcej niż w toku likwidacji masy upadłości.

Wstępny plan restrukturyzacyjny – co musi zawierać?

Wstępny plan restrukturyzacyjny jest obowiązkowym załącznikiem do wniosku restrukturyzacyjnego o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego i postępowania sanacyjnego. Jego celem jest wstępne zdefiniowanie sytuacji finansowej dłużnika i przekonanie sądu o zasadności otwarcia postępowania.

Zgodnie z art. 9 Prawa restrukturyzacyjnego wstępny plan musi zawierać co najmniej:

1. Analizę przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika 

Szczegółowe omówienie czynników, które doprowadziły do kryzysu – zarówno wewnętrznych (błędy zarządcze, nadmierne inwestycje, zła struktura kosztów), jak i zewnętrznych (zmiany rynkowe, utrata kontrahentów, rosnące ceny surowców).

2. Wstępny opis i przegląd planowanych środków restrukturyzacyjnych wraz z kosztami 

Katalog konkretnych działań naprawczych: restrukturyzacja zatrudnienia, sprzedaż zbędnych aktywów, renegocjacja umów najmu lub leasingu, ograniczenie kosztów operacyjnych, pozyskanie nowego finansowania, zmiany w strukturze organizacyjnej.

3. Wstępny harmonogram wdrożenia środków restrukturyzacyjnych 

Ramy czasowe dla poszczególnych działań naprawczych, skorelowane z propozycjami układowymi. Harmonogram powinien być realistyczny: zbyt ambitne plany budzą nieufność wierzycieli i sądu.

4. Sprawozdanie finansowe na dzień przypadający w ciągu 30 dni przed złożeniem wniosku 

Lub pisemne wyjaśnienie, dlaczego jego sporządzenie nie było możliwe.

Wstępny plan to jednak nie formalność, musi być na tyle przekonujący, żeby sąd zdecydował się postępowanie otworzyć i przyjął wniosek o restrukturyzację do rozpoznania.

Gdzie i jak złożyć wniosek restrukturyzacyjny?

Właściwy sąd restrukturyzacyjny

Wniosek restrukturyzacyjny kieruje się do sądu rejonowego – wydziału gospodarczego, właściwego dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika. W myśl Prawa restrukturyzacyjnego jest to miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym i które jest rozpoznawalne dla osób trzecich.

W praktyce:

• dla spółki z o.o. lub S.A. – sąd właściwy dla siedziby spółki (domniemanie wzruszalne – jeśli faktyczne zarządzanie odbywa się gdzie indziej, właściwy jest sąd dla tego miejsca),
• dla JDG – sąd właściwy dla miejsca prowadzenia działalności.

Nie każdy wydział gospodarczy sądu rejonowego jest uprawnionym sądem restrukturyzacyjnym, w Polsce funkcjonuje ich kilkanaście, obsługujących określone obszary geograficzne.

Forma złożenia – wyłącznie elektronicznie

Od marca 2020 roku wniosek o restrukturyzację w sprawach restrukturyzacyjnych i upadłościowych składa się wyłącznie drogą elektroniczną, za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Pismo złożone w formie papierowej, pocztą tradycyjną lub osobiście w biurze podawczym sądu, nie wywołuje skutków prawnych i nie będzie rozpatrzone.

Złożenie wniosku przez KRZ wymaga:

1. Założenia konta w systemie teleinformatycznym KRZ,
2. Podpisania wniosku kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub profilem zaufanym,
3. Dołączenia wszystkich wymaganych załączników w formatach akceptowanych przez system,
4. Uiszczenia opłaty sądowej przelewem.

Jedynym wyjątkiem od obowiązku rejestracji w KRZ jest ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, wówczas to pełnomocnik zakłada konto i składa wniosek w imieniu dłużnika.

Termin rozpoznania wniosku

Sąd powinien rozpoznać wniosek o restrukturyzację o otwarcie postępowania postępowania w terminie dwóch tygodni od jego złożenia. 

Najczęstsze błędy przy składaniu wniosku restrukturyzacyjnego

Analiza wniosków restrukturyzacyjnych oddalanych lub zwracanych przez sądy pozwala wskazać kilka powtarzających się błędów:

1. Braki formalne 

Niekompletna dokumentacja finansowa, brak aktualnego odpisu z KRS, pominięcie spisu wierzycieli lub wykazu majątku – to najczęstsze uchybienia skutkujące wezwaniem do uzupełnienia braków wniosku restrukturyzacyjnego. Każde wezwanie wydłuża postępowanie o kolejne tygodnie.

2. Zbyt ogólne uzasadnienie 

Uzasadnienie wniosku restrukturyzacyjnego ograniczone do stwierdzenia „firma ma problemy z płynnością" bez wskazania ich konkretnych przyczyn i podjętych działań naprawczych nie daje sądowi podstaw do oceny zasadności wniosku.

3. Błędny dobór trybu postępowania 

Wybór trybu nieadekwatnego do sytuacji dłużnika np. złożenie wniosku restrukturyzacyjnego o przyspieszone postępowanie układowe gdy wierzytelności sporne przekraczają 15%, to skutkuje jego oddaleniem. Dobór trybu wymaga analizy struktury zadłużenia.

4. Automatyczne kopiowanie wzorów wniosków 

Gotowe szablony dostępne w Internecie są punktem wyjścia, nie gotowym dokumentem. Wniosek o restrukturyzację, który nie odnosi się do konkretnej sytuacji firmy, traci wiarygodność w oczach sądu i wierzycieli.

5. Nierealistyczny plan restrukturyzacyjny 

Harmonogram zakładający powrót do pełnej rentowności w ciągu trzech miesięcy przy jednoczesnym umorzeniu 80% długów oczywiście jest możliwy, ale budzi uzasadnioną nieufność. Wstępny plan musi być oparty na realnych danych i ostrożnych prognozach.

6. Złożenie wniosku zbyt późno 

Wniosek o restrukturyzację złożony w momencie, gdy firma jest już w pełnej zapaści tj. bez majątku, bez klientów, z masą postępowań egzekucyjnych, ma znacznie mniejsze szanse powodzenia niż wniosek o restrukturyzację złożony w fazie zagrożenia niewypłacalnością. Opóźnienie decyzji to jeden z najpoważniejszych błędów.

Czy warto skorzystać z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego?

Wniosek o restrukturyzację można złożyć samodzielnie, przepisy prawa tego nie zakazują. Praktyka pokazuje jednak, że samodzielne wnioski restrukturyzacyjne są znacznie częściej oddalane lub zwracane z powodu braków formalnych i merytorycznych. Doradca restrukturyzacyjny to osoba posiadająca licencję wydaną przez Ministra Sprawiedliwości, potwierdzoną zdanym egzaminem państwowym. Jego rola w procesie restrukturyzacji jest wielowymiarowa. Pomaga wybrać optymalny tryb postępowania dostosowany do sytuacji konkretnej firmy i przygotowuje wniosek o restrukturyzację od podstaw. Przygotowuje lub weryfikuje wstępny plan restrukturyzacyjny. Sporządza precyzyjne uzasadnienie oparte na analizie finansowej dłużnika. W toku postępowania o zatwierdzenie układu pełni funkcję nadzorcy układu i prowadzi zbieranie głosów wierzycieli. W PPU i PU, jako nadzorca sądowy, sporządza właściwy plan restrukturyzacyjny i nadzoruje działalność dłużnika. W postępowaniu sanacyjnym – jako zarządca przejmuje zarząd nad majątkiem i wdraża działania naprawcze. Prowadzi negocjacje z wierzycielami, których wynik decyduje o przyjęciu układu.

Skorzystanie z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego wiąże się z kosztami – jednak w zestawieniu z ryzykiem oddalenia wniosku, utratą czasu i pogłębieniem kryzysu, profesjonalne wsparcie jest inwestycją, która się zwraca. Dlatego warto powierzyć jego przygotowanie doświadczonemu doradcy restrukturyzacyjnemu.