Jakie wierzytelności objęte są układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym?

Postępowanie restrukturyzacyjne ma celu ochronę dłużnika poprzez umożliwienie mu uniknięcia konieczności ogłoszenia upadłości.

Więcej na temat celu i rodzaju postępowań pisaliśmy tutaj: cel postępowania restrukturyzacyjnego

Co wchodzi do układu?

Zakres jaki obejmuje układ został określony przez ustawę – prawo restrukturyzacyjne. Układ obejmuje swym zakresem przede wszystkim wierzytelności osobiste. Wierzytelności te nie obejmują swym zakresem wierzytelności o charakterze wyłącznie rzeczowym, które nie zostaną objęte układem. Co więcej,  datowanie powstania wierzytelności osobistej musi przypadać na dzień przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, a w przypadku postępowania o zatwierdzeniu układu – przed dniem układowym. Ważnym aspektem jest fakt iż wszelkie wierzytelności powstał po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego lub w dniu jego otwarcia (lub odpowiednio w dniu układowym i po dniu układowym) nie zostaną objęte układem.

W jego zakres wchodzą także odsetki za okres od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego oraz wierzytelności zależne od warunku, jeżeli warunek ten ziścił się w czasie wykonania układu. W tym kontekście to właśnie przesłanka ziszczenia się w czasie wykonania układu odgrywa decydujące znaczenie w kontekście tego, czy dana wierzytelność zależna od warunku zostanie objęta układem. Czynnik warunkujący powinien więc wypełnić się w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego, bowiem w przeciwnym przypadku wierzytelność będzie stanowiła wierzytelność nieobjętą układem, a tym samym możliwe jest dochodzenie wierzytelności nieobjętych układem przez wierzyciela.

Dodatkowo podkreślić należy, iż wierzytelności wobec dłużnika wynikające z umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są objęte układem tylko w przypadku, gdy świadczenie drugiej strony jest świadczeniem podzielnym i tylko w zakresie, w jakim druga strona spełniła świadczenie przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego i nie otrzymała świadczenia wzajemnego.

Cesja wierzytelności objętej układem

To jakie są losy wierzytelności, która została zbyta w drodze umowy przelewu wierzytelności, zależy od momentu dokonania cesji. Oczywistym wydaje się, że jeśli do cesji wierzytelności doszło przed dniem wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego lub też przed dniem układowym, to wierzytelność ta będzie objęta układem z mocy prawa, a w spisie wierzytelności będzie figurował nowy (aktualny) wierzyciel. Jeśli zaś do cesji doszło już po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo po dniu układowym, ale przed głosowaniem, w pierwszej kolejności nadzorca lub zarządca będzie musiał poinformować nowego wierzyciela o konsekwencjach toczącej się restrukturyzacji, które będą go dotyczyć, w tym pouczyć go o głosowaniu i terminie ewentualnego zgromadzenia wierzycieli. Nowy wierzyciel wstępuje w prawa poprzedniego podmiotu. Co jednak istotne dla cesjonariusza, musi on pamiętać, że nadzorca czy zarządca musi powziąć wiedzę o cesji. Jeśli nie będzie jej posiadał, nie nawiąże kontaktu z nowym wierzycielem i powstanie ryzyko, iż wierzyciel nie weźmie udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 166 ust. 1 układ jednak powinien wiązać tego wierzyciela.

Jeśli do cesji dojdzie po zatwierdzeniu układu lub dacie zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, cesjonariusz nabywa wierzytelność zgodną z treścią układu.

Wierzytelności nieobjęte układem

Co więc stanowi wierzytelności nieobjęte układem? Przede wszystkim wierzytelności nieobjęte układem to wierzytelności alimentacyjne oraz wierzytelności dot. rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zmiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Wierzytelności nieobjęte układem to także roszczenia o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw oraz wierzytelności, za które dłużnik odpowiada w związku z nabyciem spadku po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego po wejściu spadku do masy układowej bądź sanacyjnej.

Wskazać należy, iż co do zasady dłużnik nie może regulować wierzytelności objętych układem z mocy prawa, natomiast zobowiązany jest do regulowania wierzytelności, które układem nie zostały objęte.

Wierzytelności objęte układem za zgodą wierzyciela

Oprócz kategorii wierzytelności objętych układem i wierzytelności, które nie są nim objęte należy wskazać na wierzytelności, które z mocy prawa nie są objęte układem, ale mogą wejść w jego zakres  po wyrażeniu stosownej zgody przez wierzyciela.

Wierzytelności objęte układem za zgoda wierzyciela obejmują swym zakresem m.in. wierzytelności ze stosunku pracy (więcej na temat praw pracownika w związku z postępowaniem restrukturyzacyjnym w firmie możesz przeczytać tutaj: "restrukturyzacja a pracownicy") oraz wierzytelności zabezpieczonej na mieniu dłużnika hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską. Ustawa przewiduje jednakże wyjątek w tym zakresie bowiem w przypadku gdy dłużnik przedstawił wierzycielowi, którego wierzytelność zabezpieczona jest jedną z form wskazanych powyżej w terminie określonym w układzie, jego wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi, które były przewidziane w umowie będącej podstawą ustanowienia zabezpieczenia, nawet jeżeli umowa ta została skutecznie rozwiązana albo wygasła, albo przewidujące zaspokojenie wierzyciela w stopniu nie niższym od tego, jakiego może się spodziewać w przypadku dochodzenia wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi z przedmiotu zabezpieczenia, do objęcia wierzytelności z mocy prawa układem nie jest konieczna zgoda takiego wierzyciela.

Zgoda wierzyciela powinna zostać wyrażona w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny, a termin jej wyrażenia nie może stanowić terminu późniejszego niż termin przystąpienia do głosowania nad układem. Natomiast brak zgody na objęcie układem skutkuje nieobjęciem danej wierzytelności układem.

Jak zgłosić wierzytelność aby została objęta układem?

Prawo restrukturyzacyjne wskazuje, iż wierzytelności uwzględniane są w spisie wierzytelności na podstawie ksiąg i danych przedstawionych przez dłużnika. Spis wierzytelności jest spisem określającym krąg wierzycieli dłużnika, którzy są uczestnikami postępowania restrukturyzacyjnego. Nie przewidziano więc prawnej konieczności  zgłaszania wierzytelności. Pod pojęciem zgłoszenia wierzytelności należy rozumieć zgłoszenie przez wierzyciela chęci udziału w postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnika. Pojęcie to funkcjonuje  w postępowaniu upadłościowym. Brak takiej regulacji w postępowaniu restrukturyzacyjnym nie oznacza niemożności  dokonania takiego zgłoszenia. Jest ono dopuszczalne, a nawet pożądane w postępowaniu restrukturyzacyjnym z uwagi na ograniczony okres jego trwania, bowiem umożliwia sprawne przeprowadzenie postępowania i wypracowanie korzystnego stanowiska dla obu stron.

Prawo restrukturyzacyjne przyznaje jednakże wierzycielom możliwość złożenia sprzeciwu od ewentualnego pominięcia ich wierzytelności w spisie. Możliwość  ta została przyznana w ramach postępowania układowego oraz sanacyjnego. Postępowanie sanacyjne (art. 283 -285 prawa restrukturyzacyjnego) cechuje się największym formalizmem postępowania.

Postępowanie układowe a postępowanie egzekucyjne

Postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Jest to równoznaczne z tym, iż organ egzekucyjny sumy uzyskane w ramach postępowania egzekucyjnego, które zostało zawieszone na skutek otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego przekazuje z urzędu do masy układowej.

Jakie zobowiązania należy regulować?

Po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego dłużnik zobowiązany jest regulować bieżące raty należności okresowych, takich jak zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego, leasingodawców itp. Pamiętać należy, iż obowiązek ten dotyczy wyłącznie bieżących zobowiązań. Zaległe wierzytelności stanowią część układu i nie powinny być regulowane w czasie postępowania restrukturyzacyjnego.

Jak księgować należności objęte układem?

Rozważając kwestię tego jak księgować należności objęte układem wskazać należy, iż zarówno skutki jak i realizacja układu podlegają obowiązkowi ewidencji  w księgach rachunkowych obu stron układu.  Sposób wskazujący jak księgować należności objęte układem zostały określone w ustawie o rachunkowości, w szczególności art. 35b ust 1.

Q&A

Jakie wierzytelności nie są objęte układem?

Z mocy prawa układem nie są objęte wierzytelności alimentacyjne, wierzytelności dot. rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zmiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, roszczenia o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw oraz wierzytelności, za które dłużnik odpowiada w związku z nabyciem spadku po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego po wejściu spadku do masy układowej bądź sanacyjnej.

Co to jest przyspieszone postępowanie układowe?

Przyspieszone postępowanie układowe stanowi jeden z rodzajów postępowania restrukturyzacyjnego. Jego podstawową zaletę stanowi przyznanie dłużnikowi możliwości zawarcia układu z wierzycielami w zakresie zadłużenia. Przyspieszone postępowanie układowe charakteryzuje się uproszczonym trybem procedury.

Co to jest postępowanie układowe?

Postępowanie układowe skierowane jest do dłużników niewypłacalnych, którzy chcą uniknąć konieczności ogłoszenia upadłości. Nie ma przy tym ograniczenia dla przypadków, w których wierzytelności sporne przekraczają 15% wierzytelności uprawniających do głosowania. Skutki i przebieg postępowania są bardzo podobne do przyspieszonego postępowania restrukturyzacyjnego.

Kiedy powstaje masa układowa?

Termin powstania masy układowej odpowiada dniu wydania przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania układowego bądź przyspieszonego postępowania układowego.