Doradca restrukturyzacyjny – uprawnienia, kompetencje, wymogi

Kim jest doradca restrukturyzacyjny?

Doradca restrukturyzacyjny to licencjonowany specjalista, który wspiera przedsiębiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej — zarówno wtedy, gdy firmie dopiero grozi niewypłacalność, jak i wtedy, gdy niewypłacalność już wystąpiła. To ekspert działający na styku prawa, finansów i zarządzania, którego głównym celem jest pomoc w ustabilizowaniu sytuacji przedsiębiorstwa oraz znalezieniu najlepszej drogi wyjścia z kryzysu.

Dzięki uprawnieniom nadawanym przez Ministra Sprawiedliwości doradca restrukturyzacyjny może pełnić różne funkcje w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych, m.in. jako nadzorca układu, nadzorca sądowy, zarządca czy syndyk. Zakres jego obowiązków zależy od rodzaju postępowania, jednak najczęściej obejmuje analizę sytuacji firmy, proponowanie działań naprawczych, wsparcie w negocjacjach z wierzycielami oraz pomoc w wypracowaniu układu, który pozwoli uniknąć upadłości albo zminimalizować jej skutki.

Ustawa o licencji doradcy restrukturyzacyjnego

Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego przede wszystkim reguluje zasady uzyskania licencji oraz wykonywania tego zawodu. Określa m.in. tryb przyznawania licencji, odmowy jej przyznania, a także cofania i zawieszania uprawnień wynikających z licencji. Wskazuje również, że licencja uprawnia do wykonywania funkcji związanych z postępowaniami upadłościowymi i restrukturyzacyjnymi (np. syndyka, nadzorcy czy zarządcy), czyli ról kluczowych dla przebiegu tych postępowań. Jej celem jest ochrona interesów uczestników postępowań — zarówno dłużników, jak i wierzycieli — ponieważ decyzje podejmowane przez doradcę restrukturyzacyjnego realnie wpływają na los przedsiębiorstwa i sposób zaspokojenia wierzycieli. 

Jak zostać doradcą restrukturyzacyjnym?

Aby zostać doradcą restrukturyzacyjnym, konieczne jest spełnienie wymogów określonych w ustawie z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego, czyli: 

1. posiadać obywatelstwo polskie lub obywatelstwo innego państwa UE, EFTA lub Konfederacji Szwajcarskiej,
2. mieć pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzystać z pełni praw publicznych,
3. posiadać wykształcenie wyższe (kierunek nie jest narzucony, ale preferowane są: prawo, ekonomia, finanse, zarządzanie),
4. posiadać nieposzlakowaną opinię – kandydat musi dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu,
5. nie być karanym za przestępstwa m.in.:

• przeciwko wiarygodności dokumentów,
• przeciwko mieniu,
• przeciwko obrotowi gospodarczemu,
• przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi,
• skarbowe,
• oraz inne wymienione w ustawie.

6. posiadać co najmniej 3 lata doświadczenia zawodowego zdobytego w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku – np. w obszarze prawa, finansów, zarządzania, restrukturyzacji lub doradztwa biznesowego,
7. zdać egzamin państwowy na doradcę restrukturyzacyjnego, organizowany przez Ministra Sprawiedliwości.

Egzamin na kwalifikowanego doradcę restrukturyzacyjnego

Egzamin sprawdza szerokie kompetencje — przede wszystkim z zakresu prawa (m.in. cywilnego, gospodarczego, restrukturyzacyjnego i upadłościowego), ale także finansów, rachunkowości, ekonomii oraz zarządzania przedsiębiorstwem w kryzysie. Po zdaniu egzaminu kandydat może złożyć wniosek o przyznanie licencji do Ministra Sprawiedliwości, a po jej uzyskaniu zostaje wpisany na oficjalną listę doradców restrukturyzacyjnych.

Jakie uprawnienia ma doradca restrukturyzacyjny?

Doradca restrukturyzacyjny ma szerokie uprawnienia doradcze i procesowe, wynikające przede wszystkim z Prawa restrukturyzacyjnego, Prawa upadłościowego oraz ustawy o licencji doradcy restrukturyzacyjnego. W praktyce oznacza to, że może nie tylko wspierać firmę merytorycznie, ale także pełnić formalne funkcje w postępowaniach przed sądem.

Najważniejsze uprawnienia doradcy restrukturyzacyjnego:

• Pełnienie funkcji w postępowaniach restrukturyzacyjnych
  Doradca restrukturyzacyjny może występować jako nadzorca układu, nadzorca sądowy albo zarządca — w zależności od rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje odrębne regulacje dotyczące tych funkcji.
• Pełnienie funkcji w postępowaniach upadłościowych
  Osoba posiadająca licencję może pełnić funkcję syndyka, a także wykonywać inne role przewidziane przepisami prawa upadłościowego (np. związane z nadzorem lub zarządem majątkiem dłużnika). Uprawnienie to wynika z posiadania licencji i statusu doradcy restrukturyzacyjnego.
• Sporządzanie kluczowych dokumentów i analiz
  W ramach prowadzonych spraw doradca przygotowuje dokumenty niezbędne do przeprowadzenia restrukturyzacji, w tym m.in. analizy sytuacji przedsiębiorstwa, propozycje układowe czy dokumenty wymagane przez sąd i wierzycieli. (To ujęcie jest praktycznym rozwinięciem funkcji nadzorcy/zarządcy przewidzianych w przepisach.)
• Prowadzenie rozmów z wierzycielami i wsparcie przy układzie
  Doradca może organizować i moderować proces uzgadniania warunków spłaty, pomagać w negocjacjach oraz wspierać dłużnika w wypracowaniu układu z wierzycielami, co jest istotą postępowań restrukturyzacyjnych.
• Zarządzanie przedsiębiorstwem w kryzysie (gdy pełni funkcję zarządcy)
  W określonych trybach restrukturyzacji doradca, jako zarządca, wykonuje czynności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa i zarządzaniem jego majątkiem w granicach wyznaczonych przez przepisy oraz nadzór sądu/sędziego-komisarza.
• Dostęp do dokumentacji i informacji o przedsiębiorstwie
  Aby prawidłowo wykonywać swoje obowiązki, doradca ma prawo żądać dokumentów i informacji potrzebnych do oceny sytuacji finansowej oraz przygotowania działań naprawczych; uczestnicy postępowania są zobowiązani do współpracy w zakresie wynikającym z przepisów. (To wniosek oparty na funkcjach procesowych nadzorcy/zarządcy i konstrukcji postępowań.)

Kto wyznacza doradcę restrukturyzacyjnego do danej sprawy?

W większości postępowań restrukturyzacyjnych prowadzonych przed sądem (np. gdy sąd otwiera postępowanie i ustanawia nadzorcę sądowego albo zarządcę), to sąd restrukturyzacyjny wyznacza doradcę restrukturyzacyjnego do danej sprawy. W praktyce bierze się pod uwagę charakter sprawy oraz potrzebę prawidłowego prowadzenia postępowania. Wyjątkiem jest postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) — tutaj nadzorca układu jest wybierany przez dłużnika i pełni funkcję na podstawie umowy zawartej z dłużnikiem. To rozwiązanie wynika wprost z przepisów Prawa restrukturyzacyjnego (art. 35).

Doradca restrukturyzacyjny a kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny

Doradca restrukturyzacyjny i kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny to dwa różne statusy zawodowe, choć oba dotyczą osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego. 

Doradca restrukturyzacyjny to osoba, która posiada licencję i może wykonywać czynności przewidziane w przepisach (m.in. syndyka, nadzorcy, zarządcy oraz doradztwo restrukturyzacyjne). Zakres tych podstawowych uprawnień wynika z ustawy o licencji doradcy restrukturyzacyjnego.

Kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny to doradca z licencją, który dodatkowo uzyskał tytuł kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego po wykazaniu odpowiedniego doświadczenia zawodowego (ustawa przewiduje odrębne warunki i tryb uzyskania tego tytułu).

Najważniejsza różnica praktyczna polega na tym, że w części spraw — dotyczących większych lub szczególnie istotnych podmiotów — sąd musi wyznaczyć właśnie kwalifikowanego doradcę restrukturyzacyjnego do pełnienia określonych funkcji (np. nadzorcy sądowego lub zarządcy). Prawo restrukturyzacyjne wskazuje tu m.in. progi dotyczące skali przedsiębiorstwa (250 pracowników / 50 mln euro obrotu / 43 mln euro sumy aktywów) oraz kategorie podmiotów o istotnym znaczeniu dla państwa lub obronności.

Doradca restrukturyzacyjny czy kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny?

Wybór między doradcą restrukturyzacyjnym a kwalifikowanym doradcą restrukturyzacyjnym zależy przede wszystkim od skali przedsiębiorstwa, złożoności sprawy i rodzaju postępowania. W przypadku wielu małych i średnich firm standardowy doradca restrukturyzacyjny (czyli osoba posiadająca licencję) zapewnia w pełni wystarczające wsparcie — zarówno na etapie doradztwa, jak i w typowych postępowaniach restrukturyzacyjnych czy upadłościowych. Prawo restrukturyzacyjne co do zasady dopuszcza do pełnienia funkcji nadzorcy lub zarządcy osobę z licencją doradcy restrukturyzacyjnego. Natomiast przy dużych, bardziej skomplikowanych restrukturyzacjach (np. wielu wierzycielach, wysokiej wartości majątku, rozbudowanej strukturze organizacyjnej, sanacji) znaczenie może mieć status kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego. Co więcej, w części spraw to nie jest już tylko kwestia „lepszego wyboru”, ale wymóg ustawowy — sąd musi wyznaczyć osobę z tytułem kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego, m.in. gdy chodzi o przedsiębiorców spełniających określone progi (250 pracowników / 50 mln euro obrotu / 43 mln euro aktywów) albo podmioty o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.