Czym jest restrukturyzacja firmy? Jak przebiega, czy warto?

Zmiany wewnętrzne, wdrażane w ramach restrukturyzacji, mogą polegać na redukcji lub zmianie polityki zatrudnienia, szerzej pojmowanej zmianie struktury organizacyjnej, usprawnieniu procesów, optymalizacji kosztów, wprowadzeniu nowych produktów czy usług.

W ujęciu zewnętrznym restrukturyzacja firmy to niezliczone działania takie jak zmiana struktury kontrahentów, nawiązanie relacji z nowymi kontrahentami, rozpoczęcie działań na nowym rynku czy wypracowanie przewag konkurencyjnych, które pozwolą na maksymalizację wyniku finansowego. 

Oczywiście podobnych działań jest znacznie więcej. Powyżej wskazano jedynie najczęściej pojawiające się sposoby działań naprawczych firm. Warto też pamiętać, że restrukturyzacja firmy nie oznacza wyłącznie działań podejmowanych w momencie skrajnego kryzysu. Dobrze zaplanowana restrukturyzacja może zostać wdrożona również wtedy, gdy firma dopiero zauważa pierwsze sygnały problemów. Im wcześniej przedsiębiorca podejmie działania, tym większa szansa, że restrukturyzacja przyniesie oczekiwane efekty.

Sprawdź również: kancelaria restrukturyzacyjna

Czym jest restrukturyzacja firmy?

Podstawą prawną procesu restrukturyzacji firmy w Polsce jest ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne. Najprościej mówiąc, restrukturyzacja firmy to proces naprawczy, którego celem jest poprawa sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Może obejmować zarówno zmiany finansowe, jak i organizacyjne, prawne czy operacyjne. W wielu przypadkach restrukturyzacja polega na wypracowaniu porozumienia z wierzycielami, zmianie harmonogramu spłat, ograniczeniu kosztów oraz uporządkowaniu struktury zarządzania. Restrukturyzacja firmy nie sprowadza się tylko do zmniejszenia zadłużenia. To często kompleksowy plan naprawczy, który ma doprowadzić do tego, by firma znów mogła działać efektywnie. Jeśli więc przedsiębiorstwo ma problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań, spadają przychody albo rosną koszty działalności, restrukturyzacja może być najlepszą drogą do odzyskania kontroli nad biznesem.

Restrukturyzacja zadłużenia firmy w 2026 roku

Restrukturyzacja zadłużenia to już węższy obszar restrukturyzacji firmy, który polegać ma na ustaleniu struktury zadłużenia firmy i terminów płatności poszczególnych wierzytelności oraz relacji czasowych pomiędzy nimi a także ich wpływu na bieżącą działalność firmy. Najczęściej restrukturyzacja zadłużenia firmy polega na zmianie harmonogramu płatności poszczególnych zobowiązań poprzez wprowadzenie karencji w spłacie, rozłożenie płatności na korzystną dla przedsiębiorcy liczbę rat czy też umorzenie części zadłużenia. Wielu przedsiębiorców w ten właśnie sposób rozumie postępowania restrukturyzacyjne prowadzone na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne. Nie jest to jednak do końca prawdą, gdyż jest to tylko jeden z celów restrukturyzacji. 

Jakie są rodzaje restrukturyzacji firmy w ujęciu biznesowym?

Restrukturyzację firmy warto rozpatrywać na dwóch płaszczyznach. Pierwsza to formalne postępowania restrukturyzacyjne prowadzone na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne, opisane w kolejnym punkcie tego artykułu. Druga to rodzaje działań restrukturyzacyjnych w rozumieniu biznesowym, czyli konkretne obszary firmy, które podlegają zmianom niezależnie od tego, czy proces toczy się formalnie przed sądem, czy przedsiębiorca wprowadza go samodzielnie jako element bieżącego zarządzania.

W praktyce restrukturyzacja firmy najczęściej dotyczy jednego lub kilku z poniższych obszarów.

Restrukturyzacja finansowa obejmuje działania nakierowane bezpośrednio na poprawę płynności i rentowności przedsiębiorstwa. Chodzi tu o zmianę harmonogramu spłat, negocjacje z wierzycielami, redukcję bieżących kosztów czy poszukiwanie nowych źródeł finansowania.

Restrukturyzacja operacyjna koncentruje się na sposobie funkcjonowania firmy na co dzień. Może polegać na optymalizacji procesów produkcyjnych lub usługowych, redukcji kosztów stałych czy zmianie dostawców.

Restrukturyzacja organizacyjna dotyczy struktury zarządzania. Obejmuje zmiany w hierarchii, podziale kompetencji, sposobie podejmowania decyzji czy strukturze zespołów.

Restrukturyzacja majątkowa polega na przekształceniach w strukturze aktywów i pasywów firmy, najczęściej poprzez sprzedaż zbędnych składników majątku lub zmianę sposobu ich finansowania.

Restrukturyzacja własnościowa dotyczy zmian w strukturze właścicielskiej przedsiębiorstwa, na przykład podziału spółki, fuzji czy wejścia nowego wspólnika lub inwestora.

W praktyce kancelarii rzadko udaje się ograniczyć zmiany do jednego obszaru. Firma, która wchodzi w formalne postępowanie restrukturyzacyjne z powodu problemów finansowych, niemal zawsze musi równolegle wprowadzić zmiany operacyjne lub organizacyjne, bo sama zmiana harmonogramu spłat bez poprawy sposobu działania firmy daje efekt tylko na kilka miesięcy.

Jakie są rodzaje restrukturyzacji firmy?

W rozumieniu ustawy Prawo restrukturyzacyjne, restrukturyzacja firmy jest to natomiast jeden z czterech typów postępowań, których przebieg regulowany jest przepisami prawa i toczy się – w największym skrócie – pod okiem sądu gospodarczego. Co istotne, celem postępowań restrukturyzacyjnych jest zapewnienie kontynuacji działania przedsiębiorcy zagrożonego niewypłacalnością i pomoc w uniknięciu jego upadłości. 

Proces restrukturyzacji firmy jest możliwy do przeprowadzenia w ramach jednego z czterech typów postępowań:

• postępowania o zatwierdzenie układu – postępowanie pozasądowe prowadzone przed doradcę restrukturyzacyjnego, sąd tylko zatwierdza układ zawarty wcześniej z wierzycielami,
• przyspieszone postępowanie układowe – umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie;
• układowe – umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności;
• sanacyjne (najdalej idące postępowanie restrukturyzacyjne) – umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie szerszych działań sanacyjnych oraz zawarcie układu. 

Wybór właściwego postępowania zależy od sytuacji przedsiębiorstwa. Jednak hasło „restrukturyzacja firm 2023 r.” w praktyce najczęściej oznacza postępowanie o zatwierdzenie układu lub postępowanie sanacyjne. 

Kiedy warto rozważyć restrukturyzację firmy?

Wielu właścicieli firm zbyt długo zwleka z decyzją o wdrożeniu działań naprawczych. Tymczasem restrukturyzacja jest najskuteczniejsza wtedy, gdy zostaje rozpoczęta odpowiednio wcześnie. Sygnałem ostrzegawczym mogą być opóźnienia w płatnościach, problemy z regulowaniem pensji, zaległości wobec kontrahentów, rosnące zadłużenie czy utrata płynności finansowej.

Restrukturyzacja powinna zostać rozważona także wtedy, gdy firma co prawda jeszcze funkcjonuje, ale jej wyniki pogarszają się z miesiąca na miesiąc. Spadek rentowności, nieefektywna organizacja pracy, przerost kosztów stałych czy błędny model biznesowy to częste przyczyny, przez które potrzebna staje się restrukturyzacja. Wczesna reakcja pozwala nie tylko poprawić sytuację finansową, ale też odbudować zaufanie kontrahentów i wierzycieli.

Czy każda firma może skorzystać z restrukturyzacji?

Nie każda sytuacja wygląda tak samo, ale co do zasady restrukturyzacja jest dostępna dla szerokiego grona przedsiębiorców. Mogą z niej korzystać zarówno spółki prawa handlowego, jak i osoby prowadzące działalność gospodarczą, o ile spełniają określone warunki. Najczęściej restrukturyzacja jest kierowana do podmiotów niewypłacalnych albo zagrożonych niewypłacalnością.

W praktyce oznacza to, że jeśli przedsiębiorca widzi, iż w niedługim czasie może utracić zdolność do regulowania zobowiązań, restrukturyzacja może zostać uruchomiona jeszcze zanim dojdzie do całkowitego załamania płynności. To szczególnie istotne, bo szybkie działania zwiększają szansę na powodzenie całego procesu.

Aby skorzystać z restrukturyzacji, firma musi spełnić jeden z trzech ustawowych warunków niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością. Pierwszy to utrata zdolności do regulowania bieżących zobowiązań. Drugi to zaległości w płatnościach utrzymujące się dłużej niż trzy miesiące. Trzeci to sytuacja, w której suma nieuregulowanych zobowiązań przewyższa wartość majątku firmy przez okres dłuższy niż dwa lata. Spełnienie choćby jednego z tych warunków otwiera drogę do restrukturyzacji, przy czym w praktyce najczęściej mamy do czynienia z pierwszym z nich, czyli utratą płynności w bieżącym regulowaniu zobowiązań.

Zdolność restrukturyzacyjną, czyli formalne prawo do skorzystania z postępowania, posiadają zarówno osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, jak i osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na przykład spółki osobowe. Zdolność tę mają też wspólnicy spółek osobowych, którzy odpowiadają za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. Warto podkreślić, że sama niewypłacalność nie wystarczy. Firma musi też mieć realny potencjał rozwojowy, bo bez perspektyw na odbudowanie rentowności restrukturyzacja nie ma szans powodzenia i sąd może odmówić otwarcia postępowania.

Restrukturyzacja a upadłość – najważniejsze różnice

Choć oba pojęcia często są ze sobą zestawiane, restrukturyzacja i upadłość to nie to samo. Podstawowa różnica polega na celu. Restrukturyzacja firmy ma uratować przedsiębiorstwo i pozwolić mu dalej funkcjonować, natomiast upadłość zwykle wiąże się z zakończeniem działalności i likwidacją majątku oraz zaspokajaniem wierzycieli według określonych zasad.

Dla wielu przedsiębiorców restrukturyzacja firmy jest korzystniejszym rozwiązaniem, ponieważ daje szansę na zawarcie układu z wierzycielami, ochronę przed częścią działań egzekucyjnych oraz kontynuowanie działalności. Upadłość jest natomiast rozwiązaniem ostatecznym, stosowanym wtedy, gdy restrukturyzacja firmy nie daje już realnych perspektyw na poprawę sytuacji.

Co się dzieje, gdy restrukturyzacja firmy się nie powiedzie?

Nie każde postępowanie restrukturyzacyjne kończy się zawarciem układu z wierzycielami. Do niepowodzenia może dojść na kilku etapach, na przykład gdy wierzyciele nie zagłosują za proponowanym układem w wymaganej większości, gdy sąd odmówi zatwierdzenia już zawartego układu lub gdy dłużnik nie wykona warunków układu po jego zatwierdzeniu.

Niepowodzenie restrukturyzacji nie oznacza automatycznie upadłości. Firma, wobec której umorzono postępowanie restrukturyzacyjne, może w wielu przypadkach jeszcze raz podjąć próbę restrukturyzacji, o ile jej sytuacja na to pozwala, albo złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, co wciąż daje pewną szansę na kontynuowanie działalności na zmienionych warunkach. Dopiero gdy i ta droga okaże się niemożliwa, postępowanie kończy się upadłością likwidacyjną i sprzedażą majątku przez syndyka.

Z doświadczenia wynika, że największą przyczyną niepowodzeń nie jest sama procedura, tylko zbyt późny moment jej rozpoczęcia. Im dłużej przedsiębiorca zwleka z decyzją, tym mniej ma argumentów do przedstawienia wierzycielom i tym trudniej przekonać ich, że układ jest dla nich korzystniejszy niż inne rozwiązania.

Jak rozpocząć postępowanie restrukturyzacyjne?

Pierwszym krokiem powinna być analiza sytuacji firmy. Zanim ruszy restrukturyzacja firmy, trzeba ocenić poziom zadłużenia, strukturę kosztów, stan zobowiązań i możliwości dalszego prowadzenia działalności. Bez tego trudno przygotować realny plan naprawczy.

Kolejny etap to wybór odpowiedniego trybu działania i przygotowanie niezbędnej dokumentacji. W praktyce restrukturyzacja firmy często wymaga wsparcia specjalisty, który pomoże ocenić ryzyka, uporządkować dokumenty i wyznaczyć właściwy kierunek zmian. Dobrze przygotowana restrukturyzacja daje większe szanse na zawarcie porozumienia z wierzycielami i sprawne przeprowadzenie całego procesu.

Kluczowym elementem tego etapu jest plan restrukturyzacyjny, którego treść ustawa określa dość precyzyjnie. Dobrze przygotowany plan powinien zawierać opis firmy dłużnika wraz z obecnym i przewidywanym stanem podaży oraz popytu, diagnozę przyczyn trudnej sytuacji finansowej, propozycję strategii dalszego prowadzenia firmy wraz ze wskazaniem rodzaju i stopnia ryzyka, opis planowanych działań restrukturyzacyjnych i kosztów ich wdrożenia, harmonogram wprowadzenia planu w życie, opis zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa, charakterystykę metod i źródeł finansowania oraz prognozy zysków i strat na kolejne pięć lat, oparte na co najmniej dwóch wariantach rozwoju sytuacji. Im bardziej realistyczne i szczegółowe są te elementy, tym większe szanse, że sąd i wierzyciele potraktują plan poważnie, a nie jako formalność do odhaczenia.

Jak przebiega restrukturyzacja firmy krok po kroku?

Restrukturyzacja firmy rozumiana jako postępowanie restrukturyzacyjne na gruncie ustawy Prawo restrukturyzacyjne to jeden z czterech typów postępowań. 

Najpopularniejszym obecnie trybem jest tzw. Postępowanie o zatwierdzenie układu, które polega na przeprowadzeniu następujących etapów:

• zawarcie umowy z doradcą restrukturyzacyjnym,
• przygotowanie wstępnego planu restrukturyzacyjnego, spisu wierzytelności i spisu wierzytelności spornych,
• wyznaczenie dnia układowego i obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego,
• weryfikacja spisu wierzytelności i spisu wierzytelności spornych,
• przygotowanie planu restrukturyzacyjnego, testu prywatnego wierzyciela, testu zaspokojenia,
• przygotowanie propozycji układowych,
• głosowanie nad układem – zbieranie głosów od wierzycieli,
  przyjęcie układu przez wierzycieli co do zasady mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem,
• złożenie do sądu wniosku o zatwierdzenie układu,
• rozpoznanie wniosku i zatwierdzenie układu przez sąd.

Jak sprawdzić czy firma jest w restrukturyzacji? 

Wszystkie postępowania restrukturyzacyjne są obecnie upublicznione. Od grudnia 2021 r. funkcjonuje system informatyczny prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości – Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), w którym nie tylko prowadzi się akta postępowań restrukturyzacyjnych, ale i publikuje się informacje o toczących się postępowaniach. Wystarczy wpisać wybrane dane podmiotu w wyszukiwarce podmiotów i system ujawnia informacje i status ewentualnie toczącego się postępowania. 

KRZ to również baza doradców restrukturyzacyjnych. Przedsiębiorca zainteresowany restrukturyzacją nie musi wpisywać w Google haseł takich jak „restrukturyzacja firm Warszawa” czy „restrukturyzacja firm Wrocław”, lecz ma możliwość odszukania doradcy restrukturyzacyjnego działającego na terenie interesującej go lokalizacji. 

Z kolei narzędziem wyspecjalizowanym dla firm jest Lista Upadłości MGBI. Od KRZ różni się tym, że zapewnia m.in.: śledzenie wielu dłużników jednocześnie, API i weryfikację błędów, które pojawiają się w KRZ/MSiG. Przydatne są także codzienne powiadomienia
e-mailowe.

Jak długo trwa restrukturyzacja firmy?

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, ile trwa restrukturyzacja firmy. Wszystko zależy od skali problemów, liczby wierzycieli, rodzaju wybranego postępowania oraz stopnia skomplikowania sytuacji finansowej. 

W największym skrócie można powiedzieć, że postępowanie o zatwierdzenie układu może trwać maksymalnie cztery miesiące, zaś postępowanie sanacyjne maksymalnie 12 miesięcy. 

Jest to jednak duże uproszczenie. Czas trwania postępowania o zatwierdzenie układu zależeć będzie bowiem również od właściwości miejscowej sądu i tempa rozpoznania wniosku o zatwierdzenie zawartego uprzednio układu. Najczęściej trwa ono więc dokładnie cztery miesiące, ale skutki obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego trwać mogą znacznie dłużej. Jeżeli nie dojdzie do zawarcia układu i złożenia wniosku o jego zatwierdzenie, to po okresie czterech miesięcy postępowanie ulega umorzeniu.

Co się dzieje z długami po restrukturyzacji?

Jednym z najważniejszych pytań, jakie zadają sobie przedsiębiorcy, jest to, co dzieje się z zadłużeniem. Sama restrukturyzacja firmy nie oznacza automatycznego zniknięcia wszystkich zobowiązań. Najczęściej chodzi o ich uporządkowanie, rozłożenie na raty, odroczenie terminów płatności, a czasem częściowe umorzenie.
To właśnie dlatego restrukturyzacja jest tak ważna dla firm, które chcą odzyskać kontrolę nad finansami. Zamiast chaosu i narastających zaległości pojawia się plan spłaty dopasowany do realnych możliwości przedsiębiorstwa. Dobrze przeprowadzona restrukturyzacja pozwala więc zmniejszyć presję finansową i stworzyć warunki do dalszego działania.

Ile kosztuje restrukturyzacja firmy? 

Cenę przeprowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego należy podzielić na dwie kategorie kosztów – koszty sądowe oraz koszty związane z wynagrodzeniem nadzorcy lub zarządcy.

Opłata od wniosku restrukturyzacyjnego wynosi 1000 zł. Wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy zależy z kolei od rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego. Wynagrodzenie nadzorcy układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu określa umowa z przedsiębiorcą. Rozpiętość cen na rynku jest bardzo duża, ale najczęściej ma na nią wpływ suma zobowiązań podlegających restrukturyzacji oraz ilość wierzycieli biorących udział w postępowaniu. W przypadku pozostałych typów postępowań restrukturyzacyjnych, wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy określa ustawa. 

Jakie korzyści daje restrukturyzacja firmy?

Wstrzymać egzekucję
Egzekucja komornicza w ramach restrukturyzacji firmy zostaje wstrzymana (zawieszona) z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego lub obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w ramach postępowania o zatwierdzenie układu. Oznacza to, że komornik nie może prowadzić nowych czynności ani zajmować majątku, ale już dokonane zajęcia (np. kont) pozostają w mocy.

Uwolnić się od zajęcia rachunków bankowych
Zajęty rachunek bankowy blokuje codzienne funkcjonowanie: pensje, ZUS, podatki, dostawców, paliwo, czynsz. Dlatego przepisy przewidują możliwość uchylenia zajęcia rachunku bankowego, gdy sąd uzna, że odblokowanie konta realnie służy uratowaniu przedsiębiorstwa i wykonaniu układu. Trzeba jednak mieć na względzie, że tryb ten jest znacznie utrudniony w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Uzyskać karencję w spłacie rat kredytowych
Do czasu wypracowania i zatwierdzenia układu z wierzycielami dłużnik może powstrzymać się od spłaty rat bez obawy o egzekucję komorniczą. Strony w układzie mogą umówić się również na przerwę w spłacie rat, lepiej bowiem dać przedsiębiorcy czas na odbudowę płynności i odzyskać pieniądze później niż doprowadzić go do upadłości i odzyskać mniej. 

Odzyskać płynność finansową
Firma odzyskuje płynność wtedy, gdy równocześnie spada presja egzekucyjna, przestają być blokowane rachunki, raty i zobowiązania są rozkładane na bardziej realne warunki, a część długów bywa odraczana albo redukowana. Miesięczne obciążenia stają się niższe od bieżących wpływów lub przynajmniej przestają je całkowicie pochłaniać. 

Zmniejszyć zadłużenie nawet o 40%
Ta korzyść wynika z możliwości częściowego umorzenia zobowiązań w układzie. Dochodzi do tego przez negocjacje i głosowanie nad układem: wierzyciele oceniają, czy bardziej opłaca im się zgodzić na redukcję części należności, czy ryzykować długą i mniej korzystną windykację albo upadłość dłużnika. 

Trwale pozbyć się długów
Jeśli firma zawrze i wykona układ, wychodzi z zadłużenia według nowych, wykonalnych zasad, zamiast wciąż rolować stare zaległości nowymi zobowiązaniami. Dotychczasowy dług zmienia swoją strukturę, część zobowiązań może zostać umorzona, część rozłożona na raty, część odroczona, a całość podporządkowana jednemu planowi naprawczemu. 

Utrzymać kluczowe umowy
Gdy firma wchodzi w uporządkowany proces restrukturyzacyjny, łatwiej przekonać drugą stronę, że nie ma do czynienia z podmiotem „tonącym”, tylko z firmą, która wdraża plan naprawczy i ma formalne ramy wyjścia z kryzysu. 

Ochronić majątek prywatny i firmowy
Im szybciej firma wchodzi w restrukturyzację, tym większa szansa, że nie dojdzie do dalszego rozpraszania majątku przez egzekucje, zajęcia i wyprzedaż składników niezbędnych do prowadzenia działalności. W praktyce chroni to nie tylko majątek przedsiębiorstwa, ale często także majątek osobisty właścicieli lub wspólników.

Uniknąć upadłości firmy
To najważniejsza korzyść i zarazem sens całego postępowania. Restrukturyzacja została stworzona właśnie po to, by przedsiębiorstwo nie kończyło działalności tylko dlatego, że chwilowo utraciło zdolność do regulowania zobowiązań. 

Restrukturyzacja firmy a pracownicy

Restrukturyzacja firmy często kojarzy się przede wszystkim z relacją między dłużnikiem a wierzycielami, ale proces ten dotyka też bezpośrednio zatrudnionych. Zakres zmian zależy od rodzaju postępowania i skali problemów przedsiębiorstwa.

W lżejszych formach postępowania, takich jak postępowanie o zatwierdzenie układu, zarząd zachowuje pełną kontrolę nad firmą, a zmiany kadrowe nie są konieczne, jeśli plan naprawczy opiera się głównie na zmianie warunków spłaty zobowiązań. W postępowaniu sanacyjnym, które dotyczy firm w najtrudniejszej sytuacji, zakres dopuszczalnych działań jest szerszy i może obejmować także redukcję zatrudnienia jako element planu restrukturyzacyjnego.

Niezależnie od rodzaju postępowania obowiązują pewne stałe zasady ochronne. Pracodawca w trakcie restrukturyzacji nie może obniżyć wynagrodzenia poniżej płacy minimalnej, a zobowiązania wynikające ze stosunku pracy są traktowane w szczególny sposób przy ustalaniu spisu wierzytelności. Warto też pamiętać, że transparentna komunikacja z zespołem na wczesnym etapie zwykle ułatwia całe postępowanie, bo niepewność co do przyszłości firmy sama w sobie bywa źródłem dodatkowych problemów organizacyjnych, takich jak odejścia kluczowych pracowników jeszcze przed formalnym rozpoczęciem procesu.

Jakie są wady i ryzyka restrukturyzacji firmy?

Restrukturyzacja firmy daje realną szansę na uniknięcie upadłości, ale nie jest rozwiązaniem pozbawionym kosztów i ryzyka. Rzetelny obraz procesu wymaga wskazania także tej strony.

Pierwszym ograniczeniem są koszty. Nawet firma w trudnej sytuacji finansowej musi ponieść opłatę sądową oraz wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy, a często też koszty obsługi prawnej. To wydatek, który trzeba ponieść, zanim proces przyniesie realną poprawę płynności.

Drugim ryzykiem jest brak gwarancji powodzenia. Zawarcie układu zależy od decyzji wierzycieli, którzy mogą go odrzucić, jeśli uznają propozycje za niewystarczające. Trzecim czynnikiem jest obciążenie organizacyjne. Przygotowanie planu restrukturyzacyjnego, spisu wierzytelności i propozycji układowych wymaga zaangażowania zarządu w okresie, gdy firma i tak mierzy się z bieżącymi trudnościami, a wdrażane zmiany, zwłaszcza w postępowaniu sanacyjnym, bywają źródłem oporu wśród pracowników i kontrahentów.

W praktyce te ryzyka rzadko przeważają nad potencjalnymi korzyściami, o ile firma rozpoczyna proces odpowiednio wcześnie i z realistycznym planem. Największym błędem, jaki można zaobserwować u przedsiębiorców odkładających decyzję, jest traktowanie kosztów restrukturyzacji jako powodu do zwłoki, podczas gdy to właśnie zwłoka najbardziej ogranicza szanse na skuteczne przeprowadzenie całego procesu.

Czy podczas restrukturyzacji można wypowiedzieć firmie ważne umowy? 

Nie w każdym przypadku. Przepisy prawa restrukturyzacyjnego chronią dłużnika przed wypowiedzeniem kluczowych umów niezbędnych do prowadzenia działalności, takich jak umowy kredytu, leasingu, rachunku bankowego czy ubezpieczeń majątkowych, o ile zostały zawarte przed dniem otwarcia postępowania.
Czy jednoosobowa działalność gospodarcza może się restrukturyzować? 

Tak. Restrukturyzacja jest dostępna zarówno dla spółek prawa handlowego, jak i dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, pod warunkiem że podmiot spełnia ustawowe przesłanki niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością.

Co się dzieje, jeśli firma nie ma środków na koszty restrukturyzacji? 

Brak środków na pokrycie kosztów postępowania bywa realną barierą, dlatego warto ocenić tę kwestię jeszcze przed złożeniem wniosku. W niektórych sytuacjach możliwe jest rozłożenie części kosztów w czasie lub wybór mniej sformalizowanego postępowania, które generuje niższe koszty początkowe niż postępowanie sanacyjne czy układowe.

Czy od umorzonego długu trzeba zapłacić podatek?

Na koniec jeszcze jeden wątek, który rzadko pojawia się w artykułach omawiających restrukturyzację firmy, a wydaje nam się bardzo istotny. To pytanie, które wielu przedsiębiorców pomija na etapie planowania restrukturyzacji, a które potrafi zaważyć na tym, czy oddłużenie firmy faktycznie się opłaca. Zasadniczo wartość umorzonego zobowiązania stanowi dla dłużnika przychód podatkowy. Wynika to wprost z ustawy o CIT oraz ustawy o PIT, które każą traktować równowartość umorzonego długu jak realne przysporzenie majątkowe, mimo że przedsiębiorca żadnych pieniędzy fizycznie nie otrzymuje. W praktyce oznacza to, że firma, która zawiera zwykłą ugodę z wierzycielem poza jakimkolwiek formalnym postępowaniem, musi liczyć się z obowiązkiem zapłaty podatku od kwoty umorzenia, co potrafi pochłonąć znaczną część korzyści z samego oddłużenia.

W przypadku restrukturyzacji firmy ustawodawca przewidział jednak wyjątek. Zgodnie z przepisami o CIT i PIT do przychodów nie zalicza się kwot stanowiących równowartość zobowiązań umorzonych w związku z postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne. Innymi słowy, jeśli redukcja długu następuje w ramach zatwierdzonego przez sąd układu, firma nie zapłaci od tej kwoty podatku dochodowego, mimo że ekonomicznie efekt jest identyczny jak przy zwykłym umorzeniu poza postępowaniem. Ten wyjątek dotyczy również restrukturyzacji przeprowadzonej w formie postępowania o zatwierdzenie układu, czyli najpopularniejszego dziś trybu.

Warto zapamiętać, że zwolnienie działa tylko wtedy, gdy umorzenie rzeczywiście wynika z formalnego postępowania restrukturyzacyjnego, a nie z jakiejkolwiek nieformalnej ugody z wierzycielami zawartej poza tą procedurą. To jeden z powodów, dla których warto rozważyć formalną restrukturyzację zamiast prób samodzielnego negocjowania warunków spłaty, bo poza postępowaniem sądowym firma może w efekcie zapłacić fiskusowi część tego, co udało jej się wynegocjować u wierzycieli.

Zagadnienie skutków podatkowych umorzenia zobowiązań, w tym różnice między restrukturyzacją a upadłością oraz sytuację po stronie wierzyciela, opisano szerzej w artykule Umorzenie długu a konsekwencje podatkowe.

Czy restrukturyzacja firmy to dobre rozwiązanie?

Dla wielu przedsiębiorców restrukturyzacja firmy okazuje się najlepszym sposobem na wyjście z kryzysu. Nie jest to jednak rozwiązanie uniwersalne ani automatyczne. Skuteczna restrukturyzacja wymaga szybkiej reakcji, trafnej diagnozy problemów i konsekwencji we wdrażaniu zmian.

Najważniejsze jest to, by nie odkładać decyzji na później. Im wcześniej zostanie podjęta restrukturyzacja firmy, tym większa szansa na ochronę firmy, zachowanie miejsc pracy i odbudowę stabilności finansowej. Dla przedsiębiorstwa, które znalazło się w trudnej sytuacji, restrukturyzacja może być nie tylko formą obrony przed upadłością, ale także początkiem nowego etapu rozwoju.