
Spis treści
Trzeci miesiąc z rzędu przelewy do dostawców przesuwają się na „przyszły tydzień”. ZUS przysyła kolejne upomnienie, bank prosi o spotkanie, a wspólnicy liczą, że jeden duży kontrakt odwróci sytuację. Na papierze spółka wciąż działa. W świetle prawa może być już niewypłacalna, a 30-dniowy termin na złożenie wniosku o upadłość biegnie niezależnie od tego, czy ktokolwiek to zauważył. Tak zwykle zaczyna się upadłość gospodarcza przedsiębiorcy. Dla osoby prowadzącej przedsiębiorstwo często to nie tylko koniec firmy. To moment, w którym rozstrzyga się, czy długi zostaną w spółce, czy przejdą na jego prywatny majątek. Odpowiedź zależy od formy działalności, od tego, kto ją reprezentuje, i od tego, czy wniosek trafił do sądu na czas. Dlatego dziś opisujemy, kiedy upadłość obejmuje samego wspólnika spółki, co grozi za spóźnienie, czego nie robić przed złożeniem wniosku i kiedy lepszym wyjściem okazuje się restrukturyzacja.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – czym jest i jaki ma cel
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy, w największym skrócie, to postępowanie, w którym sąd przejmuje kontrolę nad majątkiem niewypłacalnego dłużnika, a syndyk spienięża go i dzieli uzyskane środki między wierzycieli.
Podstawa prawna – Prawo upadłościowe
Postępowanie reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. Ustawa definiuje niewypłacalność w art. 11 i wskazuje w art. 5, kto ma zdolność upadłościową. Dla wspólników równie ważny jest Kodeks spółek handlowych, bo to on przesądza, czy i kiedy wspólnik odpowiada za długi spółki własnym majątkiem.
Cel postępowania upadłościowego
Podstawowym celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli w możliwie najwyższym stopniu. Jeżeli pozwalają na to racjonalne względy, postępowanie ma też zachować dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika, na przykład przez jego sprzedaż w całości. Gdy upadłym jest osoba fizyczna, w tym wspólnik spółki osobowej, dochodzi trzeci cel, czyli umorzenie zobowiązań niezaspokojonych w upadłości i danie dłużnikowi szansy na nowy start.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – spółka czy wspólnik
Upadłość spółki i upadłość wspólnika to dwa odrębne postępowania. Wspólnik podlega upadłości sam wtedy, gdy odpowiada za długi spółki całym swoim majątkiem albo gdy sam jest przedsiębiorcą.
Upadłość spółki a upadłość wspólnika – dwa odrębne postępowania
Każde postępowanie ma własny wniosek, własną masę upadłości i własnego syndyka. Ogłoszenie upadłości spółki nie oznacza automatycznie upadłości jej wspólników, a upadłość wspólnika nie przenosi długów spółki do jego masy w całości.
Mitem jest twierdzenie, że ogłoszenie upadłości spółki zamyka sprawę jej długów, a wspólnicy wychodzą z postępowania bez uszczerbku. Upadłość spółki nie umarza jej zobowiązań. Wierzyciele niezaspokojeni w upadłości spółki jawnej lub partnerskiej mogą następnie dochodzić należności od wspólników, a wierzyciele spółki z o.o. od członków zarządu, jeżeli wniosek złożono za późno.
Wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej i komplementariusze
Art. 5 ust. 2 Prawa upadłościowego przyznaje zdolność upadłościową wspólnikom osobowych spółek handlowych, którzy odpowiadają za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. Dotyczy to wspólników spółki jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszy w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej. Ich odpowiedzialność ma charakter subsydiarny (art. 31 KSH), więc wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki jawnej jest ponadto, co do zasady, przyczyną rozwiązania spółki (art. 58 KSH), chyba że pozostali wspólnicy postanowią inaczej.
Wspólnicy spółki cywilnej
Spółka cywilna nie ma zdolności upadłościowej, bo jest umową, a nie odrębnym podmiotem. Przedsiębiorcami są jej wspólnicy i to wobec każdego z nich z osobna ogłasza się upadłość. Za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają solidarnie, bez zasady subsydiarności, dlatego niewypłacalność spółki cywilnej szybko staje się niewypłacalnością jej wspólników.
Wspólnik spółki z o.o. i akcjonariusz – kiedy upadłość ich nie dotyczy
Wspólnik spółki z o.o. nie odpowiada za zobowiązania spółki (art. 151 § 4 KSH) i nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu Prawa upadłościowego. To samo dotyczy akcjonariusza. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy wspólnik zasiada równocześnie w zarządzie, a spółka złoży wniosek o upadłość za późno. W małych spółkach z o.o. taka sytuacja jest raczej regułą niż wyjątkiem.
Były wspólnik i wystąpienie ze spółki
Sąd Najwyższy w uchwale z 18 grudnia 2008 r. (III CZP 126/08) przyjął, że wspólnik, który wystąpił ze spółki jawnej, traci zdolność upadłościową, a decyduje stan z chwili orzekania o upadłości. Utrata zdolności upadłościowej nie zwalnia jednak z odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w czasie, gdy był wspólnikiem. Jeżeli spółkę wykreślono z rejestru, wierzyciele mają rok na złożenie wniosku o upadłość wspólnika, który odpowiadał za jej długi całym majątkiem.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – przesłanki ogłoszenia
Sąd ogłasza upadłość, gdy spełnione są trzy warunki. Dłużnik jest niewypłacalny, ma co najmniej dwóch wierzycieli, a jego majątek wystarczy na pokrycie kosztów postępowania.
Niewypłacalność – kiedy spółka lub wspólnik traci zdolność płatniczą
Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa domniemywa utratę tej zdolności, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące. Osoba prawna, na przykład spółka z o.o., jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się ponad 24 miesiące.
Niewypłacalność spółki a niewypłacalność wspólnika
Niewypłacalność spółki nie przesądza o niewypłacalności wspólnika. Wspólnik spółki jawnej może spłacać własne zobowiązania na bieżąco nawet wtedy, gdy spółka od miesięcy zalega z płatnościami. Sytuacja zmienia się w momencie, gdy wierzyciele spółki zaczynają kierować egzekucję do jego majątku. Z tego powodu sytuację finansową spółki i wspólnika trzeba oceniać osobno, choć równolegle.
Wielość wierzycieli
Upadłość ma sens tylko wtedy, gdy trzeba sprawiedliwie podzielić majątek między kilku wierzycieli. Przy jednym wierzycielu wystarcza zwykła egzekucja, dlatego sąd wymaga co najmniej dwóch wierzycieli. Warto jednak zwrócić uwagę na stanowisko administracji skarbowej w Polsce: nawet jeśli urząd jest jedynym wierzycielem – trzeba składać w terminie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, aby zwolnić się z osobistej odpowiedzialności za jej długi.
Przesłanki negatywne – brak majątku na koszty postępowania
Sąd oddala wniosek, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo wystarcza wyłącznie na ich pokrycie. Oddalenie wniosku z tej przyczyny nie zwalnia jednak z odpowiedzialności za spóźnienie. Dla członka zarządu spółki z o.o. terminowo złożony wniosek, nawet oddalony z braku majątku, jest istotnym argumentem obrony przed odpowiedzialnością z art. 299 KSH. Pamiętajmy zatem, że wniosek musi zostać merytorycznie rozpatrzony, a nie np.: zwrócony.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – obowiązek złożenia wniosku w 30 dni
Wniosek trzeba złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). W imieniu spółki obowiązek ten ciąży na każdym, kto ma prawo prowadzić jej sprawy i ją reprezentować.
Kto składa wniosek w imieniu spółki?
W spółce jawnej i partnerskiej wniosek składają wspólnicy uprawnieni do reprezentacji, w spółce komandytowej komplementariusze, a w spółce z o.o. członkowie zarządu (art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego). Obowiązek ma każdy z nich z osobna, bez względu na podział obowiązków w spółce. Wspólnik odpowiedzialny za sprzedaż nie może zasłonić się tym, że finansami zajmował się inny wspólnik.
Od kiedy liczy się termin 30 dni?
Termin biegnie od dnia, w którym po raz pierwszy wystąpiła niewypłacalność, a nie od dnia, w którym wspólnicy ją sobie uświadomili. W praktyce najczęstszym błędem jest liczenie terminu od pierwszego zajęcia komorniczego albo od wypowiedzenia kredytu, podczas gdy trzymiesięczne opóźnienie z zapłatą faktur mogło nastąpić znacznie wcześniej. Zdecydowanie bezpieczniej jest przyjąć najwcześniejszą możliwą datę i od niej odliczać 30 dni.
Co grozi wspólnikowi za niezłożenie wniosku w terminie?
Konsekwencje spóźnienia są dotkliwe i kumulują się.
- Odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną wierzycielom (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego). Ustawa domniemywa, że szkoda odpowiada wysokości wierzytelności niezaspokojonej w upadłości.
- Odpowiedzialność członków zarządu za długi spółki z o.o. (art. 299 KSH), jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
- Odpowiedzialność karna członka zarządu lub likwidatora spółki handlowej (art. 586 KSH), zagrożona grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
- Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji w spółkach na okres od roku do 10 lat (art. 373 Prawa upadłościowego).
W naszej ocenie zakaz prowadzenia działalności bywa dla wspólników bardziej dotkliwy niż sama odpowiedzialność finansowa, bo odcina drogę do szybkiego powrotu do biznesu w nowej spółce.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – czego nie robić przed złożeniem wniosku?
Od momentu wystąpienia niewypłacalności nie wolno wyprowadzać majątku ze spółki, sprzedawać go poniżej wartości ani spłacać wybranych wierzycieli kosztem pozostałych. Takie czynności syndyk może podważyć, a część z nich jest przestępstwem.
Darowizny i sprzedaż poniżej wartości
Bezskuteczne wobec masy upadłości są czynności, którymi dłużnik w ciągu roku przed złożeniem wniosku rozporządził majątkiem nieodpłatnie albo za świadczenie rażąco niższe od własnego (art. 127 Prawa upadłościowego). Chodzi na przykład o przepisanie samochodu firmowego na wspólnika za symboliczną kwotę albo sprzedaż maszyn znajomemu za ułamek ich wartości. Bezskuteczna jest też zapłata lub zabezpieczenie długu niewymagalnego w ciągu 6 miesięcy przed wnioskiem.
Umowy ze wspólnikami, członkami zarządu i osobami bliskimi
Sędzia-komisarz uznaje za bezskuteczne także odpłatne czynności dokonane w ciągu 6 miesięcy przed wnioskiem z małżonkiem, krewnymi i powinowatymi upadłego, a gdy upadłym jest spółka, również z jej wspólnikami, członkami zarządu, ich bliskimi oraz spółkami powiązanymi (art. 128 Prawa upadłościowego). Druga strona może bronić transakcji tylko wtedy, gdy wykaże, że nie pokrzywdziła ona wierzycieli.
Spłacanie wybranych wierzycieli
Dłużnik, który w obliczu grożącej niewypłacalności albo upadłości spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych wierzycieli ze szkodą dla pozostałych, popełnia przestępstwo faworyzowania wierzycieli z art. 302 § 1 Kodeksu karnego. Grozi za nie grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Ukrywanie i zbywanie majątku w celu udaremnienia zaspokojenia wierzycieli to z kolei przestępstwo z art. 300 Kodeksu karnego.
Najczęstszy błąd!
W ostatnich tygodniach przed złożeniem wniosku wspólnicy spłacają najpierw pożyczki, których sami udzielili spółce, albo należności wobec kontrahentów, z którymi chcą dalej współpracować. Taka spłata zwykle wraca do masy upadłości, a dodatkowo może zostać zakwalifikowana jako faworyzowanie wierzycieli. Bezpieczniej jest wstrzymać wszelkie płatności poza bieżącymi kosztami utrzymania działalności i skonsultować każdą większą transakcję przed jej wykonaniem.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – jak złożyć wniosek krok po kroku?
Wniosek o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy składa się elektronicznie za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ) do sądu rejonowego, sądu gospodarczego właściwego dla głównego ośrodka działalności dłużnika. Przygotowanie kompletnego wniosku wymaga zebrania dokumentów finansowych, dlatego warto zarezerwować na nie co najmniej kilka dni roboczych z 30-dniowego terminu.
Krok 1: Ustalenie daty wystąpienia niewypłacalności
Od tej daty zależy termin na złożenie wniosku i ewentualna odpowiedzialność wspólników. Należy zestawić listę wszystkich wymagalnych zobowiązań z datami płatności i wskazać najstarsze, którego opóźnienie przekroczyło trzy miesiące. W spółce z o.o. trzeba dodatkowo sprawdzić bilans pod kątem nadwyżki zobowiązań nad majątkiem. Nie wolno pomijać drobnych zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego i dostawców, bo to one najczęściej wyznaczają najwcześniejszą datę.
Krok 2: Ustalenie, czy wniosek dotyczy spółki, wspólnika, czy obu
W spółkach osobowych i cywilnych upadłość spółki może pociągnąć za sobą niewypłacalność wspólników. Sytuację spółki i każdego wspólnika odpowiadającego całym majątkiem należy ocenić osobno. Wspólnicy spółki cywilnej składają wnioski indywidualnie, bo sama spółka nie ma zdolności upadłościowej. Wspólnik spółki jawnej, który złoży wyłącznie wniosek spółki, a jest już niewypłacalny prywatnie, również naraża się na zarzut spóźnienia.
Krok 3: Przygotowanie spisu majątku i bilansu
Sąd na tej podstawie ocenia, czy majątek wystarczy na koszty postępowania. Należy sporządzić spis majątku z szacunkową wyceną składników oraz bilans na dzień nie późniejszy niż 30 dni przed złożeniem wniosku. Do wniosku dołącza się także spis zabezpieczeń ustanowionych na majątku.
Zaniżenie lub pominięcie składników majątku sąd może potraktować jako działanie na szkodę wierzycieli.
Krok 4: Sporządzenie listy wierzycieli i wierzytelności spornych
Lista pozwala sądowi i syndykowi ustalić krąg uczestników postępowania. Na liście należy ująć każdego wierzyciela z adresem, kwotą i terminem zapłaty. Osobno wskazuje się wierzytelności sporne oraz składa oświadczenie o spłatach dokonanych w ciągu 6 miesięcy przed złożeniem wniosku. Braki w adresach wierzycieli wydłużają postępowanie, bo sąd wzywa do ich uzupełnienia.
Krok 5: Założenie konta w KRZ i wypełnienie formularza
Od grudnia 2021 r. wnioski w postępowaniu upadłościowym przedsiębiorców składa się przez system teleinformatyczny KRZ. Należy założyć konto na portalu KRZ, wybrać formularz wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości, uzupełnić dane z KRS lub CEIDG i dołączyć przygotowane załączniki w formie elektronicznej. Wniosek musi podpisać każda osoba uprawniona do reprezentacji zgodnie z zasadami reprezentacji spółki, na przykład dwóch członków zarządu przy reprezentacji łącznej.
Krok 6: Uiszczenie opłaty i zaliczki oraz złożenie wniosku
Brak zaliczki skutkuje wezwaniem do jej wpłaty w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu wniosku. Należy wpłacić opłatę sądową 1000 zł oraz zaliczkę na wydatki postępowania i dołączyć dowody wpłaty, a następnie podpisać i wysłać wniosek. Zwrot wniosku oznacza, że formalnie nie został on złożony, więc termin 30 dni biegnie dalej.
Po złożeniu wniosku spółka lub wspólnik mają za sobą najważniejszy krok ochronny przed odpowiedzialnością za spóźnienie. Kolejnym zadaniem jest bieżące monitorowanie konta w KRZ, bo tam trafiają wezwania sądu.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – koszty postępowania
Na start trzeba przygotować opłatę sądową 1000 zł oraz zaliczkę na wydatki postępowania, która w 2026 r. wynosi 8851,42 zł.
Opłata od wniosku – 1000 zł zamiast 30 zł
Opłata od wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy wynosi 1000 zł. Dla porównania wniosek o upadłość konsumencką kosztuje 30 zł, co jest jednym z argumentów przemawiających za drogą konsumencką tam, gdzie wspólnik może z niej skorzystać.
Zaliczka na wydatki postępowania
Zgodnie z art. 22a Prawa upadłościowego zaliczka odpowiada jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego. Według obwieszczenia Prezesa GUS wynagrodzenie to w trzecim kwartale 2025 r. wyniosło 8851,42 zł, więc tyle wynosi zaliczka przy wnioskach składanych w 2026 r. Kwoty podawane w starszych artykułach są nieaktualne, bo zaliczka zmienia się co roku.
Koszty syndyka i pomocy prawnej
Wynagrodzenie syndyka i pozostałe koszty postępowania pokrywa się z masy upadłości, a nie z prywatnych środków wspólników spółki z o.o. Koszt pomocy prawnej przy przygotowaniu wniosku zależy od skali spółki i liczby wierzycieli. Doświadczenie z postępowań upadłościowych uczy, że najdroższy jest wniosek przygotowany w pośpiechu i zwrócony z powodu braków, bo termin 30 dni nie czeka na poprawki.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – przebieg postępowania
Postępowanie przebiega według stałego schematu. Po wniosku następuje postanowienie sądu, syndyk likwiduje masę upadłości, a uzyskane środki dzieli się między wierzycieli.
Etap 1. Rozpoznanie wniosku przez sąd
Sąd powinien rozpoznać wniosek w ciągu 2 miesięcy od jego złożenia. Jest to termin instrukcyjny, więc w praktyce bywa przekraczany, szczególnie gdy sąd wyznacza tymczasowego nadzorcę sądowego i czeka na jego sprawozdanie.
Etap 2. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości, syndyk i sędzia-komisarz
W postanowieniu sąd wyznacza sędziego-komisarza, który nadzoruje postępowanie, oraz syndyka, który przejmuje majątek upadłego, zarządza nim i go spienięża. Postanowienie obwieszcza się w KRZ.
Etap 3. Zgłoszenie wierzytelności i zaspokojenie wierzycieli
Wierzyciele mają 30 dni od obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości na zgłoszenie swoich wierzytelności syndykowi. Syndyk sporządza listę wierzytelności, a po spieniężeniu majątku plan podziału. Środki trafiają do wierzycieli w kolejności kategorii zaspokojenia określonych w ustawie.
Etap 4. Likwidacja, układ w upadłości i pre-pack
Standardowo upadłość kończy się likwidacją majątku. Ustawa dopuszcza jednak zawarcie układu z wierzycielami w toku upadłości, a także przygotowaną likwidację (pre-pack), w której wniosek o upadłość łączy się z wnioskiem o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa wskazanemu nabywcy. Pre-pack pozwala zachować działający biznes i miejsca pracy, a wierzyciele często uzyskują więcej niż przy sprzedaży majątku w częściach.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – skutki dla wspólnika i jego majątku
W upadłości spółki wspólnik traci wpływ na majątek spółki, bo zarząd nim przejmuje syndyk. W upadłości samego wspólnika to on traci prawo zarządu i rozporządzania własnym majątkiem, który tworzy masę upadłości.
Skutki upadłości spółki dla wspólnika
Ogłoszenie upadłości spółki odbiera wspólnikom i zarządowi prawo do rozporządzania jej majątkiem, choć organy spółki nadal istnieją. Udział w spółce z o.o. zwykle traci wartość, ale wspólnik nie dopłaca do długów spółki. Wspólnik spółki jawnej musi natomiast liczyć się z tym, że wierzyciele niezaspokojeni w upadłości spółki skierują roszczenia do jego prywatnego majątku.
Pożyczki wspólników dla spółki
Wspólnik, który pożyczył spółce pieniądze, jest jej wierzycielem, ale w upadłości trafia na sam koniec kolejki. Należności wspólników albo akcjonariuszy z tytułu pożyczki lub innej czynności o podobnych skutkach, udzielonej w ciągu 5 lat przed ogłoszeniem upadłości, zaspokaja się w czwartej, ostatniej kategorii (art. 342 Prawa upadłościowego). W praktyce oznacza to, że wspólnik odzyskuje pieniądze dopiero po pracownikach, wierzycielach publicznoprawnych i pozostałych kontrahentach, czyli zwykle wcale.
Ustawa przewiduje wyjątki. Pożyczka nie trafia do czwartej kategorii między innymi wtedy, gdy wspólnik ma mniej niż 10% głosów i nie pełni funkcji w organach spółki, gdy pożyczka stanowiła finansowanie w postępowaniu restrukturyzacyjnym albo gdy wspólnik uzyskał udziały w wyniku konwersji wierzytelności w układzie. Spłata pożyczki wspólnika w ostatnich miesiącach przed wnioskiem jest natomiast narażona na bezskuteczność z art. 128 Prawa upadłościowego.
Umowy spółki po ogłoszeniu upadłości
Ogłoszenie upadłości nie rozwiązuje automatycznie umów spółki, a zapisy przewidujące ich wypowiedzenie lub zmianę na wypadek upadłości są nieważne (art. 83 Prawa upadłościowego). Kontrahent, na przykład leasingodawca albo dostawca, nie może więc zerwać umowy wyłącznie z powodu złożenia wniosku o upadłość. Bezskuteczne wobec masy są również postanowienia, które uniemożliwiają albo utrudniają osiągnięcie celu postępowania.
O losie umów wzajemnych, które nie zostały w pełni wykonane, decyduje syndyk. Za zgodą sędziego-komisarza może wykonać zobowiązanie upadłego i żądać świadczenia od drugiej strony albo od umowy odstąpić ze skutkiem na dzień ogłoszenia upadłości (art. 98 Prawa upadłościowego). Druga strona może zażądać deklaracji na piśmie z datą pewną, a milczenie syndyka przez trzy miesiące oznacza odstąpienie od umowy. Umowy najmu i dzierżawy podlegają odrębnym zasadom, które pozwalają syndykowi je wypowiedzieć, jeżeli utrzymanie lokalu nie służy likwidacji masy.
Masa upadłości wspólnika i utrata prawa zarządu
W upadłości wspólnika do masy wchodzi jego majątek, w tym udział w spółce i prawa majątkowe. Wspólnik nie może samodzielnie sprzedawać ani obciążać składników masy, a czynności dokonane wbrew temu zakazowi są nieważne.
Majątek wspólny małżonków
Z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika pozostającego w związku małżeńskim powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Małżonek upadłego może zgłosić swoją należność z tytułu udziału w majątku wspólnym w postępowaniu.
Wstrzymanie egzekucji komorniczych
Postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego do masy upadłości ulegają z mocy prawa zawieszeniu z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia są umarzane. Dla wspólnika, u którego komornik zajął już rachunek, to często pierwsza realna ulga.
Wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych
Informacje o upadłości są jawne i dostępne w KRZ. Zgodnie z art. 11 ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych dane przestają być ujawniane co do zasady po 10 latach od zakończenia postępowania, a po wykonaniu planu spłaty wierzycieli po 3 latach.
Czy spółka w upadłości może działać dalej?
Tak, syndyk może kontynuować działalność przedsiębiorstwa, jeżeli pozwala to uzyskać wyższą cenę przy jego sprzedaży. Decyzja należy jednak do syndyka pod nadzorem sędziego-komisarza, a nie do wspólników.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy a oddłużenie wspólnika
Wspólnik będący osobą fizyczną, na przykład wspólnik spółki jawnej lub cywilnej, może po zakończeniu upadłości uzyskać umorzenie zobowiązań, które nie zostały zaspokojone. Oddłużenie przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, więc sama spółka go nie uzyska.
Plan spłaty wierzycieli
W terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego upadły będący osobą fizyczną może złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie pozostałych zobowiązań (art. 369 Prawa upadłościowego). Plan ustala się co do zasady na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. Jeżeli upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan trwa od 36 do 84 miesięcy. Po wykonaniu planu sąd umarza pozostałe zobowiązania.
Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty
Gdy sytuacja osobista upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Dotyczy to na przykład trwałej niezdolności do pracy. Pamiętajmy jednak, że odmiennie od postępowania dotyczącego konsumentów, ustalenie planu spłaty albo umorzenie pozostałych zobowiązań bez jego ustalania jest rozpatrywane jedynie na wniosek dłużnika złożony w terminie 30 dni od zakończenia postępowania.
Długi, które nie podlegają umorzeniu
Umorzeniu nie podlegają między innymi zobowiązania alimentacyjne, renty z tytułu naprawienia szkody za wywołanie choroby lub uszkodzenie ciała, grzywny, obowiązek naprawienia szkody orzeczony w związku z przestępstwem oraz zobowiązania, które upadły umyślnie zataił.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy czy likwidacja spółki?
Likwidacja jest rozwiązaniem dla spółki, która może spłacić wszystkich wierzycieli. Jeżeli spółka jest niewypłacalna, otwarcie likwidacji nie zwalnia z obowiązku złożenia wniosku o upadłość w terminie 30 dni.
Kiedy wystarczy likwidacja?
Likwidację spółki z o.o. otwierają wspólnicy uchwałą, a likwidatorzy spieniężają majątek, spłacają zobowiązania i dzielą nadwyżkę między wspólników. Spółkę jawną wspólnicy mogą też zakończyć w inny uzgodniony sposób, na przykład przez przejęcie majątku przez jednego z nich, ale wyłącznie po zaspokojeniu wierzycieli. Spółkę cywilną rozwiązuje się przez wypowiedzenie umowy, co jednak nie zwalnia wspólników z solidarnej odpowiedzialności za jej długi.
Kiedy likwidacja nie wystarczy?
Gdy w trakcie likwidacji okazuje się, że majątek nie pokryje długów, obowiązek złożenia wniosku o upadłość przechodzi na likwidatorów, bo to oni prowadzą sprawy spółki i ją reprezentują. Likwidator odpowiada za spóźnienie tak samo jak członek zarządu, w tym karnie z art. 586 KSH. Zauważalną prawidłowością jest to, że wspólnicy spółek z o.o. wybierają likwidację zamiast upadłości w nadziei na ciche zamknięcie firmy, po czym po kilku miesiącach i tak muszą złożyć wniosek, tyle że z dłuższą listą zarzutów wobec zarządu.
Kryterium | Likwidacja | Upadłość |
|---|---|---|
| Kiedy | spółka może spłacić wszystkie długi | spółka jest niewypłacalna |
| Kto decyduje | wspólnicy | sąd na wniosek |
| Kto zarządza majątkiem | likwidator (często wspólnik lub członek zarządu) | syndyk wyznaczony przez sąd |
| Nadwyżka majątku | trafia do wspólników | trafia do wierzycieli |
| Ochrona zarządu przed art. 299 KSH | nie | tak, przy terminowym wniosku |
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy czy restrukturyzacja – kiedy rozważyć alternatywę?
Jeżeli spółka ma szansę na dalsze funkcjonowanie, postępowanie restrukturyzacyjne może zastąpić upadłość. Złożenie wniosku restrukturyzacyjnego w terminie chroni też członków zarządu przed odpowiedzialnością z art. 299 KSH.
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery postępowania. Są to postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i sanacja. Wybór zależy od skali zadłużenia, liczby wierzytelności spornych i tego, czy spółka potrzebuje ochrony przed egzekucją. Najrozsądniejszym momentem na restrukturyzację wydaje się okres przed wystąpieniem niewypłacalności, gdy spółka ma jeszcze płynność na bieżące koszty i argumenty w rozmowach z wierzycielami.
Upadłość gospodarcza przedsiębiorcy – podsumowanie
Upadłość rzadko bywa porażką samą w sobie. Porażką okazuje się zwykle zwłoka, która zamienia uporządkowane zamknięcie spółki w wieloletni spór o prywatny majątek.
Jeśli Twoja spółka od kilku tygodni nie reguluje zobowiązań? Warto sprawdzić, ile czasu zostało do upływu 30-dniowego terminu, zanim zrobi to wierzyciel. Kancelaria Jabłoński & Wspólnicy przeanalizuje sytuację spółki i wspólników, wskaże, czy lepszym rozwiązaniem będzie upadłość, restrukturyzacja czy likwidacja, i przygotuje wniosek. Umów konsultację dla firm w kryzysie.

Mateusz Jabłoński
Prezes Zarządu, adwokat, kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, numer licencji: 1586, Ekspert Zachodniej Izby Gospodarczej





